DE FAMILIE BERNADETTE: Charles Wyckaert (°1938)

In de reeks 'De Familie Bernadette' brengen we het verhaal van 100 jaar leven in de sociale tuinwijk Sint-Bernadette (1923-2023) aan de hand van getuigenissen van volbloed Bernadettes. Hierbij het verhaal van Charles Wyckaert, die zich samen met onder meer zijn echtgenote, Jeanine Hoogstoel, een leven lang heeft ingezet voor de Dekenij Bernadette.

Een toevallige liefde bracht de jonge Charles in 1957 naar de Bernadettewijk. En zoals dat wel vaker gaat, bleef hij er levenslang plakken. Vandaag is Charles Wyckaert nog altijd een klinkende naam in de wijk en wordt hij vaak en niet onterecht, in één adem genoemd met de Dekenij Bernadette. Met een half leven inzet op de teller, blikt Charles tevreden terug op de vele initiatieven en sociale acties die hij mee op gang trok. De samenhang en solidariteit tussen de mensen die er zovele jaren bestond, was zo waardevol en uniek, beseft hij als geen ander.

Charles groeide op in een beluik aan de Regattenlaan. 1957 werd voor de toen 19-jarige beroeps onderofficier bij het leger een mijlpaal. In dat jaar ontmoette hij immers Astrid Hooghstoel tijdens een avondje uit in een danscafé aan de Keizerpoort. Haar ouders, Gustaaf Hooghstoel en Augusta Bovendaerde, waren echte Bernadettes, dus leek een overstap naar Bernadettewijk een logische stap. De rest is geschiedenis. In april 1961 geven Charles en Astrid elkaar het ja-woord en vestigen ze zich in de Sint-Bernadettestraat, de zogenaamde voorstraat waar ze uiteindelijk gedurende bijna 60 jaar lang op twee verschillende plaatsen zullen wonen, tot 2020.

Vroeger kende de wijk heel wat kleine buurtwinkels en wel zeven cafés. Zo was er De Wachtzaal, de Bellevue, De Swing en café Neptune, waar je in een achterzaal het boogschieten in liggende wip kon beoefenen. En uiteraard ook de Nova, waar je naast de ingang een heuse cinema had. Charles: “Een film speelde toen meerdere weken en trok veel volk uit de wijk. Zo herinner ik me nog levendig de western ‘De gemaskerde wreker’.“ Het was de tijd dat er ook wijkkoersen voor liefhebbers werden ingericht, waarvan er zelfs één werd gewonnen door Edgard Wyckaert, een broer van Charles.

Een leven lang alles geven voor de dekenij

Stilzitten is een werkwoord dat in de dictionaire van Charles Wyckaert niet voorkomt. Dat was van meet af aan duidelijk. Amper 20 jaar oud stak Charles al een handje toe bij de gebuurtefeesten, die toen nog werden georganiseerd onder het voorzitterschap van Gustaaf Hooghstoel. De schoonouders van Charles hadden die dekenij, toen nog onder de naam ‘gebuurtebond’, zelf gesticht in 1946. De toen amper 12-jarige dochter Astrid hielp al volop mee. Gustaaf bleef voorzitter tot zijn overlijden in 1975. En de liefde voor de dekenij is gebleven. Toen de Dekenij Bernadette er eind 2020 definitief een punt achter zette, had Charles er maar liefst 62 actieve jaren op zitten, zijn Astrid zelfs 74 jaar. Daarnaast zette hij zich ook in voor het schoolbestuur van de lokale school, samen met Gust De Regge.

In 1983 werd Charles Wyckaert benoemd tot voorzitter van de dekenij. Tussen 1985 en 2020 was hij  er deken, een eretitel. De laatste 15 jaar werd hij daarbij bijgestaan door dekenin, Marina De Poortere. Zij richtte samen met haar man een maandelijks eetfestijn in voor 80 tot 100 personen en verzorgde het secretariaatswerk. En zo waren er nog tal van stille medewerkers. Charles: “Onze dekenij heeft al die jaren zoveel activiteiten en werkingen opgezet. We hadden bij voorbeeld ook een kaartmaatschappij, een teerlingmaatschappij, enzovoort. Die werden allemaal draaiende gehouden door een grote groep aan vrijwilligers die het beste van zichzelf gaven. Zij verdienen een grote pluim.”

Daarnaast was Charles 27 jaar lang protocolchef van de eredekenij. En ook zijn voorganger, Jules de Bleye, tussen 1975 en 1983 voorzitter van de dekenij, was een geliefd persoon in de Bernadettewijk. Uitzonderlijk werd hij in augustus 1983 op zijn sterfbed nog tot deken benoemd, door opperdeken Gerard Mortier en schepen Paula Mortier, een uniek gebaar. Op 14 november van datzelfde jaar zou Jules de Bleye overlijden. Vanaf 1985 nam Charles de fakkel voor lange tijd over. 

De reuzen en hun zeven kinderen van de Bernadette

“De dekenijfeesten van weleer waren van een nog heel andere orde dan tijdens de laatste jaren”, steekt Charles van wal. “Neem nu in het beginjaar 1946. Toen was dat hier een heuse wijkkermis met disciplines, zoals mastklimmen, mastellen-met-stroop bijten zonder handen of ‘blokjes vegen’: zo met een borstel een blokje om ter snelst verplaatsen. Het parcours liep toen ook doorheen de tuinwijk.”

In 1980 liet de Bernadettewijk, naar aanleiding van 150 jaar België 2 reuzen maken: Margriet en Bernard. De poppen waren van de hand van de plaatselijke kunstenaar Leon De Keukelaere en de kledij, goed voor 20 m² stof, was bijeen gestikt door Charles echtgenote, Astrid. Charles: “Had het eens goed geregend, dan woog zo’n reus van 3 meter hoog al rap zo’n 35 kilogram. Het huwelijk van het reuzenkoppel werd ingezegend door gewezen Gentse schepen, Paula Mortier. En ze kregen samen maar liefst 7 kinderen, onder de vorm van reuzenkoppen die in de stoet, op een schotel werden gedragen door plaatselijke kinderen. Iedere reus had ook een naam en een meter of peter in de wijk. Deze reuzenkoppen werden later geschonken aan het heemkundig museum van Wondelgem. Toen het vorstenpaar in 1980 plaatsnam op het Sint-Pietersplein in Gent naar aanleiding van de festiviteiten van 150 jaar bestaan van België, stapten de Bernadettes mee in de reuzenstoet.

De jaarlijkse dekenijfeesten vonden plaats tijdens het laatste weekend van augustus. Met een stoet op zondag, begeleid door een zestal praalwagens en drie muziekgroepen. Met de majorettes op kop trok de stoet zo’n 250 man mee door de straten van de wijk.

Naar aanleiding van 50 jaar werking werd in 1996 een aanvraag ingediend tot omvorming van de Gebuurtebond tot de Koninklijke Dekenij Bernadette, wat in 1997 uiteindelijk effectief gebeurde.

Sociale dekenij

“De dekenij hier is altijd een sociale dekenij geweest”, benadruk Charles, die zelf als kind vaak op zwart zaad zat. “Zo hebben we zeker veertig jaar lang voedselbedeling georganiseerd, ook voor niet-leden. Vergeet niet dat de Bernadettewijk altijd diep rood gekleurd was. Er woonden hier ook veel dokwerkers.” Maar zelfs een legendarische pastoor als Dries Morel bleek een progressieve man met een sociaal hart.

Andere sociale activiteiten die de dekenij op zich nam, waren het uitdelen van sint- en kerstpakketten voor kinderen, ouderen en mensen met een beperking in de wijk en het voorzien van paaseieren voor leden. Ook de jaarlijkse rommelmarkt kon altijd op veel bijval rekenen. “Tijdens de hoogdagen telde onze dekenij maar liefst 250 betalende ledengezinnen en draaiden we een jaaromzet van 35.000 euro”, benadrukt Charles vol trots.  

De dekenij organiseerde maar liefst 9 maal per jaar een maaltijd in zaal Nova aan traiteurprijs, om zoveel mogelijk mensen mee te laten genieten. Dat alles maakt dat de dekenij wel meermaals genoemd werd als schoolvoorbeeld in Gent.

Op 4 maart 2020 vond de allerlaatste activiteit plaats van de dekenij, waarna het doek viel over een lange geschiedenis. Op dat moment waren Charles en Astrid respectievelijk 82 en 86 jaar oud.

De solidariteit die deze periode kenmerkte, ziet Charles nog niet snel terugkeren. “Een aantal organisaties en verenigingen deden het sociale leven hier in de wijk echt draaien”, vertelt hij. “Zo waren er maar liefst drie voetbalploegen, de scouts, een vereniging van duivenhouders, de jeugdclub Evolution, enzovoort. De grote zorg die de mensen voor elkaar hadden, ondanks de vele armoede, was zo typerend voor de Bernadettewijk. Vergeten we niet dat hier in de tuinwijk heel grote gezinnen leefden, zoals de familie Wiels, Vanneste, Van de Sompel,… Toch heel bijzonder!”

De recente afbraak van de tuinwijk zag Charles met lede ogen aan. Zeker het uitwaaieren van de Bernadettes naar alle uithoeken doet hem tot vandaag veel pijn. Maar zijn hoofd en hart vol herinneringen pakken ze hem nooit meer af.

Foto: Karen Simal