DE FAMILIE BERNADETTE: Christiane Pycke (°1960)

In de reeks 'De Familie Bernadette' brengen we het verhaal van 100 jaar leven in de sociale tuinwijk Sint-Bernadette (1923-2023) aan de hand van getuigenissen van volbloed Bernadettes. Hierbij het verhaal van Christiane Pycke.

Sommige families hebben het hele bestaan van de Bernadettewijk meegemaakt. De kroostrijke familie Pycke is er een van. Christiane Pyckes grootvader woonde al aan de voorstraat, schuin tegenover de Nova, nog voor er sprake was van de sociale tuinwijk. En haar ouders behoorden tot de eerste generatie bewoners van de wijk. Een eeuw Bernadette, daar valt wel een en ander over te vertellen. Christiane Pycke, die hier in totaal 55 jaar lang woonde en een rol van betekenis speelde in het sociale leven, is dan ook een gekend figuur onder de Bernadettes.

Haar eigen grootvader heeft Christiane nooit gekend. Hij overleed immers al in 1957, drie jaar voor haar geboorte. Zelf heeft Christiane haar hele leven in de Bernadettewijk gewoond. Christiane: “Toen mijn ouders trouwden, zijn ze naar het appartement op de hoek kunnen komen. Rond 1927 zijn ze verhuisd naar een kleine woning in de sociale tuinwijk. Mijn oudste broer is daar geboren in 1939, kort voor het uitbreken van de oorlog.”

Maar daar bleef het niet bij. De Bernadettebodem bleek nogal vruchtbaar, want het ene kind volgde na het andere. Uiteindelijk zouden er 12 Pyckes het levenslicht zien, waarvan Christiane de jongste is. En dat allemaal in een klein huis in de tuinwijk. Christiane: “Maar er liepen hier nog wel echte Bernadettes rond. Hilda Vanneste bijvoorbeeld heeft ons allemaal gekend. Ook zij kwam uit een groot nest. Ik herinner me haar ma nog, die noemden we Zwarte Emma.”

De liefde voor muziek

En toeval of niet, maar ook haar man leerde Christiane kennen in de sociale tuinwijk. “Nadat hij was opgegroeid in de Brugse Poort, kwam hij hier schuin tegenover onze deur wonen”, herinnert ze zich nog levendig. “Zijn grootmoeder Yvonne, woonde hier wel in het appartement. Haar dochter woonde in Antwerpen en kon in de haven groenten en fruit inkopen, dat Yvonne hier vervolgens het hele jaar door te koop aanbood.”

Maar hoe leerde Christiane haar man dan precies kennen? “Wel, dat zat zo”, lacht Christiane. “Naast mijn ouders woonde een blinde man, die we ‘blinde Charel’ noemden. Charel was de man achter het muziekkorps van Bernadette, dat hij nota bene zelf had gesticht. Een van de trommelaars en tevens medestichter van het trommelkorps, was een jongeman die ik snel op het oog kreeg. En zo kwam van het een het ander. Het muziekkorps oefende in de school en mijn nichtjes sloten zich daar ook bij aan. Ik heb nog foto’s van toen ze hoofdmajorettes waren in de wijk. De kostuums werden hier allemaal zelf gemaakt.”

Zelf hielden Christiane en haar man het bij een kleiner gezin, bestaande uit vier kinderen: twee jongens (Andy en Wesly) en twee meisjes (Wendy en Kelly).

Bominslagen in de Bernadette

De Bernadettewijk bleef niet gespaard door het oorlogsgeweld. Zo herinneren oudere bewoners zich nog de bominslagen in de Lourdesstraat. Christiane: “Mijn ma vertelde ons hoe zij bij het bomalarm moesten vluchten. Hierachter, aan het talud van de spoorweg, is er een grote doorgang richting Lourdes. Daar konden ze zich verstoppen, want de schuilkelder was te ver weg. Ze liepen dus gewoon via de tuin de gracht in en zo richting doorgang.”

Natuur en dieren in de wijk

Christianes pa bezat een stuk land, ter hoogte van het schooltje. Hij hield er enkele schapen, en konijnen, wat voor de kinderen een gedroomde tuin was. Een geluk, want haar vader had niet graag dat zijn kinderen op straat speelden. Christiane: “Mijn pa was van het principe: ‘Je hebt een tuin, dus kweek daar je kinderen op’. Ik mocht niet spelen in de voorstraat, maar wel aan de achterkant van de tuinwijk, tot aan het talud van de spoorweg. Daar bevond zich veel zand. Als we de helling te hoog opliepen, gebeurde het wel eens dat de treinwachter achter ons aan zat en we snel naar huis vluchtten. Onderweg passeerden we dan wel eens Zwarte Emma. Zij had een nogal streng en stoer voorkomen.” 

Christianes vader had een duivenkot in de weide hierachter. Als kind hielpen zijn kinderen het kot op te kuisen. “Hij hield er ook schapen, die we als kind drinken kwamen geven”, vertelt Christiane. “Spijtig genoeg verdween er af en toe een schaap. Of het gebeurde dat we enkel de kop van het schaap aantroffen en het lijf verdwenen was.” Opmerkelijk detail: nu alle woningen tegen de vlakte zijn gegaan, is het enige dat nog recht staat, de gammele duiventil van de vader van Christiane.

“We hebben ons pa graag gezien”, blikt Christiane weemoedig terug. “Hij is hier als volbloed Bernadette blijven wonen tot zijn 80ste. Daarna verbleef hij in een woonzorgcentrum tot zijn dood  op 91-jarige leeftijd.

Krap wonen in een nest met 12 kinderen

Met 12 kinderen was het als gezin uiteraard niet vanzelfsprekend om in een klein huis in de sociale tuinwijk te wonen. Christiane weet er van mee te spreken: “Gedurende een bepaalde periode woonden we er met zijn allen samen: 12 kinderen en onze ouders. En dat in een huis met maar 3 slaapkamers. Enkel het huis in de boog van de poort beschikte over 5 slaapkamers. Mijn oudste broer is gehuwd en toen was ik 4 jaar was.”

Ten huize van de Pyckes werd werkelijk ieder hoekje van het huis ten volle benut. Christiane: “Vooraan was er een kleine voorplaats, afgescheiden door 2 deuren. Daar sliepen onze ouders. Boven, op de grootste kamer, sliepen de vier oudste kinderen die over de breedte van het grote bed werden gespreid. Hetzelfde principe werd toegepast op de kleinere kamers. Mijn moeder vroeg aan de schrijnwerker uit de voorstraat om stapelbedjes ineen te timmeren. Zo beschikten we in elke kamer over een stapelbed + een tweepersoonsbed. In mijn eigen gezin later heb ik mijn eigen kinderen altijd in de kamers boven laten slapen. Zo hoefde niemand nog op het gelijkvloers te slapen.”

Christianes vader was er bij de uitvinding van de televisie snel bij. Als een van de eerste wijkbewoners schafte hij zich een eigen toestel aan. Het gezin van zijn broer die naast hem woonde, kwam dan geregeld programma’s kijken. Voor de kinderen was tv kijken er ’s avonds niet bij. Zeven uur gold als slaaptijd. Dat veranderde naarmate ze ouder werden. Christiane: “Omdat er te weinig plaats was in de zitkamer, schoven we een kussen onder de eettafel en keken dan mee, vanop het tapijt. De stoelen waren bedoeld voor de bezoekers.”

De vader van Christiane werkte als enige kostwinner voor een gezin van 14. Haar moeder had haar handen vol met haar grote gezin en de zorg voor de dieren. Om alle mondjes te voeden, was iedere bijstand welkom. Christiane: “Twee van mijn zussen gingen meehelpen in het klooster bij de zusters en een broer kluste mee bij een plaatselijke boer, in ruil voor wat aardappelen en groenten.”

Zelf werd Christiane opgevoed door haar oudere zussen. Die beschouwde ze als een tweede moeder. Achter het schotelhuis bevond zich een stal. Christiane: “Daar konden we ons wassen en maakte ons ma het eten klaar. Met zulk een groot gezin had zij altijd haar handen vol. Stilzitten zat er niet bij.”

Het huis verwarmen gebeurde vroeger, ten huize de familie Pycke met een Leuvense stoof. Als kind nam Christiane al eens een warme baksteen, gewikkeld in een handdoek, mee naar bed om aan haar voeteinde te leggen.

Toen Christiane op de wereld kwam, bouwde haar vader een veranda aan de woning. Die extra ruimte met veel licht bleek een schot in de roos, want sindsdien zou het gezin daar de meeste tijd doorbrengen. Christiane: “We aten altijd samen in de veranda, hoe krap ook. Voor iedere maaltijd dienden we wel de tafel te verlengen met twee bijzetstukken.”

Terug van weggeweest

Ten huize de Pyckes werd gekozen voor het katholiek onderwijs. Christiane: “Mijn zussen en ik trokken naar de school naast de kerk, mijn broers naar de school van de Broeders van Liefde, naast de Nova. Pas later, toen wij zelf kinderen hadden, zijn de scholen stilaan gemengd geworden.

Eenmaal 20 jaar oud, beslisten Christiane en haar man om de Bernadettewijk te verlaten. Christiane: “Zonder kinderen mocht je hier niet wonen. Dat was de reden waarom mijn man en ik destijds zijn verhuisd. Maar we hadden geluk, want door bemiddeling van enkele sleutelfiguren, kregen we hier een woning toegewezen. Voor ons een godsgeschenk, want hier waren we vertrouwd.”

Tussen 1980 en 1987 woonde ze op meerdere adressen, eerst in de Scheepslosserstraat, daarna op Lourdes en vervolgens in de omgeving van het UZ. Haar kinderen werden allemaal elders geboren.

In 1987, haar jongste dochter Kelly was toen amper 1 jaar oud, keerde het gezin terug naar de toen net gerenoveerde Bernadettewijk. Deze keer om er 35 jaar lang te blijven. Christiane: “De woningen waren helemaal opgeknapt en hadden er ineens een keuken bij. We waanden ons in een vakantiehuisje aan zee.” Enkele maanden later, toen ook het huis ernaast was vernieuwd, kreeg Christiane haar schoonzus als buurvrouw. De wijk voelde daardoor nog meer als familie aan.

De terugkeer werd geen grote aanpassing, want Christiane kende de meeste bewoners nog goed. Overigens kwam ook haar pa, die in de wijk woonde, iedere dag langs om er zijn druppel te nuttigen.

Solidariteit bleek in de Bernadettewijk geen loos begrip, verzekert Christiane ons. “Hier hielp iedereen elkaar waar nodig. Hoeveel werk ze met haar eigen gezin ook had, mijn ma stond ook haar buren bij wij waar nodig, al was het maar om kousen te stoppen.”

Van de Pitbulls naar de Smileys

Christiane Pycke heeft zich altijd sterk geëngageerd in de Bernadettewijk, vanaf 2011 voor de stedelijke buurtwerking Bernadette. Christiane: “Het buurtwerk werd hier opgestart onder impuls van Marleen De Mey en Johan Geldof. Onze bewonersgroep heette toen De Pitbuls. Ik heb daar een tijdje deel uitgemaakt van het bestuur. Maar ik kon me moeilijk vinden in die naam. Daarom hebben we naam begraven en gewijzigd in De Smiley’s. Naast ons jaarlijkse buurtfeest organiseerden we ook een nieuwjaarsreceptie en allerhande evenementen, onder meer met blitse Cadillacs en travestieten….. Alles was goed om de mensen naar buiten te krijgen.”

Christianes inzet beperkte zich niet tot de buurtwerking. Christiane: “Ik denk dat wij alle gebuurtefeesten hebben meegemaakt. Toen mijn man en ik nog gewone vrienden waren, organiseerde ik met hem allerlei activiteiten in de nova-kring om de kas van het trommelkorps te spijzen. Want mijn man trok zich dat korps aan, dat was opgericht door blinde Charel. Zelf was ik maar zijdelings betrokken bij de fanfare. Ik sprong enkel in om de hoofd-majorette te vervangen bij afwezigheid”, lacht Christiane uitbundig.

Alsof dat alles nog niet genoeg was, trok Christiane met ondersteuning van Ivago vaak mee om de wijk te helpen opkuisen. Christiane: “Vele oudere bewoners trokken mee naar de activiteiten van het buurtwerk. Ook Gusta, de zus van Hilda, die toen toch al in de 80 jaar was. Mijn man is er later ingestapt.”

Bij dat sociale engagement speelde ook een andere figuur een cruciale rol, weet Christiane. “Samen met de sociaal bewogen pastoor Dries Morel, hebben we hier toch een en ander in beweging gezet. Het is mee dankzij hem dat de hele nova-site destijds werd vernieuwd.” Tijdens de grondige verbouwingen aan de voormalige, oude kerk, deed de nova dienst als noodkerk. Zelf was Christiane meer actief in het buurtwerk, maar ze verwijst naar verschillende Bernadettes die zich daar enorm hebben ingezet. Zoals de intussen bijna 90-jarige Marcel Goethals, nog zo’n geboren Bernadette. Hij hield jarenlang de bibliotheek open in de Nova. In de Nova-kring organiseerde Christiane activiteiten, zoals bloemschikken en knutselen. Christiane: “De mensen waren vragende partij voor een maandelijkse bijeenkomst, zodat de innige contacten niet verloren zouden gaan.” Het nieuws over de nakende sloop was al binnen gesijpeld. Maar helaas sloeg het noodlot voor Christiane tweemaal hard toe. Om te beginnen was er die lange corona-crisis, waardoor alles kwam stil te vallen. En als overmaat van ramp, overleed haar man in 2020, waardoor ze zelf buiten strijd viel. Christiane: “In die moeilijke periode werd ons lokaal engagement niet meteen overgenomen.” Niet veel later begon de afbraak van de eerste woningen. Zelf verhuisde Christiane intussen naar Oostakker.

De margrieten van de Bernadettewijk

De jaarlijkse zomerkermis in de Bernadettewijk ging altijd gepaard met een serieuze stoet, die heel wat volk naar buiten lokte. Christiane: “Dat was een waar volksfeest, met een editie van Spel zonder grenzen op de drie graspleintjes, een kaarsjesstoet en zoveel meer. Omdat het in die periode Gentse Floraliën was, werd het thema bloemen en droeg Charles Wyckaert ons op om ons te verkleden als margrieten. Mijn grootmoeder maakte die kostuums en Charles schoonmoeder de bloemen.

Voetbal

Naast de buurtwerking en de dekenij, was de Bernadettewijk ook op andere fronten actief. Zo was er de voetbalploeg Bernadette, een waar begrip in Gent. Christiane: “Gewezen deken, Charles Wyckaert was daar actief bij betrokken. De twee voetbalvelden hebben uiteindelijk plaats moeten maken voor de nieuwe woonwijk. Hoewel daar decennia geleden al sprake van was, is die er pas nu gekomen. Maar ook de Nova had een eigen voetbalploeg. Het clubhuis lag naast het Nova-centrum en de voetbalvelden er recht tegenover. Later verhuisde de club haar lokaal naar café ‘t Bierfonteintje. Die cafévoetbalploeg bestaat nog altijd, maar kreeg een andere naam en speelt tegenwoordig op het plein van Ganda Korfbalclub.”

Handel en horeca

Vroeger telde de Bernadettewijk heel wat handels- en horecazaken, vooral aan de voorstraat. Christiane: “Hier vond je van alles: snoepwinkeltjes, beenhouwers, een melkboer, een krantenwinkel, een wasserette, meerdere cafés,… Van wat ik hoorde uit de tijd van mijn grootvader, moeten er in zijn tijd nog veel meer cafés zijn geweest, ook aan de andere kant van het oude kerkje.

Reizen zat er bij ons niet in. We waren als kind al content dat we eens getrakteerd werden op een dagje zee, met een tussenstop in Sas van Gent. Want dan wisten we dat er een ijsje zou volgen. We waren met weinig content. Dat was zo in de hele Bernadettewijk. Bij mooi weer namen mensen gemakkelijk een tafel en wat stoelen en zetten ze zich buiten rond een kan koffie. Dat sociale heb ik van mijn ma meegekregen en ben ik blijven doen.”

Tot slot willen we weten wat Bernadette voor haar persoonlijk heeft betekend. “Mijn hele leven ligt hier vervat in deze wijk”, besluit Christiane. “Hier heb ik alle belangrijke momenten uit mijn leven meegemaakt. Het doet me dus heel wat om dat alles achter te laten. Maar voor ieder afscheid geldt ook een nieuw begin.”  

portret: Karen Simal