DE FAMILIE BERNADETTE: Patricia De Beule (°1971)

In de reeks 'De Familie Bernadette' brengen we het verhaal van 100 jaar leven in de sociale tuinwijk Sint-Bernadette (1923-2023) aan de hand van getuigenissen van volbloed Bernadettes. Hierbij het verhaal van Patricia De Beule, opgegroeid als kind in de voedingszaken Végé en Bernadetje.

Tot vandaag zet de Bernadettewijk een stevige stempel op het leven van Patricia De Beule. Haar sociaal engagement en ondernemingszin heeft ze zeker van daar meegekregen. Patricia is in meerdere opzichten een volbloed Bernadette. Als dochter van ouders die 2 voedingszaken uitbaatten, als trouw lid van de Gentse accordeonclub met vaste voet in de wijk en als jonge vrouw die in de Bernadettewijk in het huwelijksbootje stapte. “De mensen waren hier enorm hecht”, klinkt het veelvuldig tijdens ons gesprek. “Dat unieke Bernadettegevoel is moeilijk te omschrijven. Maar ik voel het nog altijd telkens opnieuw als ik vandaag een jeugdvriendin van toen opnieuw ontmoet.”  

Patricia werd geboren aan de Gentse Dampoort. Het jaar ervoor was haar jonge broer Patrick na een tragisch ongeval in Frankrijk, overleden. Zij werd naar hem genoemd. Erna volgden nog 2 zussen. Patricia’s moeder, Monique Van Den Broucke, was afkomstig uit Eeklo, haar vader, Georges De Beule, uit Rieme. Als kind ontvluchtten Patricia’s ouders ieder met hun gezin de oorlog, richting Frankrijk. Ze groeiden er op en liepen er school. Na een toevallige ontmoeting op een lokale boerenmarkt, ging het snel. Ze huwden, ook al was de moeder toen pas 19 jaar oud. Patricia volgde dit voorbeeld trouwens zelf. Ook zij was nog geen 20 jaar op het moment dat ze huwde.

Van de boerenbuiten naar de Végé

In 1963 trokken de ouders van Patricia naar Gent om er zich te vestigen in de Sint-Bernadettestraat. Nog in datzelfde jaar startten ze, als wildvreemde in Gent, al een voedingswinkel op, onder de naam Végé. Dat was zo’n typische winkel waar je als klant spaarzegels meekreeg om in een boekje te kleven. Het betrof een over te nemen handelszaak. Beiden opgegroeid als kinderen van landbouwers hadden ze hiervoor geen enkele voorkennis of ervaring. Wel wisten ze toen al wat hard werken inhield.

Gaandeweg groeide het assortiment en werd er ook brood en banket opgenomen in het aanbod. Patricia: “De dokwerkers wisten dit aanbod wel te waarderen, op weg naar hun werk. Op sommige dagen stonden mensen al vanaf half zeven ‘s ochtends aan te schuiven.”

Lange dagen en weinig rust

Aanvankelijk waren het lange werkweken voor Patricia’s ouders. Behalve op zondag, was de winkel alle dagen open van 06.30u tot 19u. Patricia: “Mijn vader heb ik nooit eens op zijn gemak weten eten.” Als kind trok Patricia wel meermaals ’s ochtends vroeg met hem mee naar de Groothandelsmarkt om er groenten en fruit aan te kopen. En om de twee weken trok ze met haar zussen en kinderen uit de buurt (o.a. Marc en Peter Glorieux) de wijk in om de reclamefolders te gaan bussen.

“Mijn ouders hadden destijds slechts 1 week vakantie op een heel jaar”, getuigt Patricia. Die timing stemden ze af met melkboer André De Maesschalck en zijn vrouw Agnes die hier in de voorstraat ook een voedingszaak uitbaatten. Maar om de bewoners van de tuinwijk niet een week zonder eten te zetten, spreidden ze die vakantie later uit over halve dagen gedurende twee weken. Patricia: “Op die dagen waren ze dan open van 08u tot 12.30u. Voor hun vakantie trokken ze dan snel naar hun stacaravan in domein Puyenbroeck.” Als kind verbleef Patricia daar tijdens de zomervakantie een hele maand lang. Haar grootouders keerden daarvoor speciaal vanuit Frankrijk terug om op de kleinkinderen te passen en haar ouders zakten dan iedere avond naar Puyenbroeck af, om er te overnachten.

Uuflakke, snuif en coulisse

De eerste winkel die de ouders van Patricia openhielden was op de plaats waar nu café Bierfonteintje gevestigd is. “Ik zie de indeling nog zo voor mij”, vertelt Patricia. “De snoepstand vormde de blikvanger bij het binnenkomen, zodat de kinderen niet te lang moesten zoeken naar hun kostbaar goed. Zoethoutstokken (coulisse of klishout) waren in die periode erg populair. Links had je de kassa en de stand van de rook- én snuifwaren. De oma van Miguel Wiels bijvoorbeeld kwam hier altijd haar snuif halen. Dat werd in die jaren nog veel verkocht.”

Tijdens de zomermaanden stonden de groenten en het fruit uitgestald in bakken op het trottoir. Tenzij het te warm weer was. Patricia: “Maar ook binnen was er een afdeling van groenten en fruit. De bananen hingen er in trossen aan haken op.” De charcuterietoog bevond zich achteraan de winkel. “Daar vonden de klanten onder meer Gentse uuflakke (preskop), geleverd in ronde plastiek potten door Primus uit Oostakker”, vertelt Patricia. “We verkochten 3 tot 4 potten per dag. Klanten hadden een ijzeren draagmand ter beschikking om hun boodschappen in te leggen. Thuis heb ik nog de oude weegschaal met de contergewichten staan. Mijn ouders waren altijd gericht op vernieuwing en wilden mee zijn met hun tijd. Wel heeft de intrede van de computers hun meerdere slapeloze nachten bezorgd.”

Patricia’s vader was een ware wielerfan. Bij een belangrijke koerswedstrijd met Eddy Merckx, plaatste hij steevast een klein tv-toestel in de winkel, aan de kassa. Sommige vaste klanten kwamen dan langs om de wedstrijd mee te volgen. De winkeldeur stond er altijd open.

De Végé en Bernadetje

Als kind waren Patricia en haar zussen sterk aangewezen op veel zelfstandigheid. De ondernemingszin werd met de paplepel meegegeven. Patricia: “Zelf voelde ik mij als kind erg aangetrokken tot onze buurtwinkel. Ik wilde constant meehelpen en vond het contact met de klanten erg plezant. Mijn taak bestond in het aanvullen van de winkelrekken, het meehelpen aan de kassa en wat ik het liefst van al deed: mee mijn pa op ronde om de bestellingen te gaan leveren bij de bewoners van de Bernadettewijk. Voor mensen die het financieel wat lastig hadden, toonden we begrip en hielden we de schulden bij in een boek. Dat werd met vertrouwen behandeld en met het nodige geduld geregeld. Daar is de kiem gelegd van mijn sociaal engagement. Een tijd lang heb ik nog overwogen om de zaak later over te nemen van mijn ouders, maar dat is er uiteindelijk nooit van gekomen.

In 1979 verhuisde het gezin naar de Sint-Bernadettestraat 616, vlakbij Restaurant Ter Toren. “Wij liepen school naast de kerk. Mijn ouders hadden beslist om daar een tweede, nog grotere voedingszaak op te starten, onder de naam ‘Bernadetje’. De nieuwe winkel had een toonbank van wel 6 meter lang. Het assortiment was zeer ruim, met onder andere koude buffetten, charcuterieschotels, kaasplanken, pizza’s die ik mocht beleggen en klaarmaken in een oventje. Die pizza’s waren erg populair.”

Die winkel bestaat vandaag nog altijd. Vader bleef de kleine winkel runnen en moeder bestierde dan de grote zaak, daarbij geholpen door meisjes op leercontract.” Dat hebben ze uiteindelijk twee jaar gecombineerd. Op een dag in 1981 was er een uitslaande brand ontstaan in het appartement boven de eerste winkel, die mijn ouders verhuurden. De uitslaande brand had er veel schade aangericht, wat mijn ouders deed besluiten om die winkel stop te zetten. Later maakte de winkel er plaats voor een soort van brasserie.” Patricia’s ouders zouden zich voortaan beperken tot de grote winkel en dat tot in 1996. Na 33 jaar dienst en hard werken, hadden ze hun rust wel verdiend. De zaak werd overgelaten aan de familie Van Hyfte. Patricia: “Mijn ouders hebben dan nog enkele maanden meegedraaid in de winkel, om die mensen wat op te leiden. Dat was voor hen een mooie afsluiter. De Bernadettewijk hebben ze nooit verlaten; ze bleven er wonen.”

De dekenij en de kermis

De dekenij speelde een voorname rol in de wijk. Patricia nam deel aan alle reizen en uitstappen en trok met plezier naar het jaarlijkse Sinterklaas- en kerstfeest. De eerste deken, Jules de Bleye, speelde voor Sint. Later volgde Charles Wyckaert als deken Jules de Bleye op. “Charles vrouw, Astrid ontfermde zich vooral over de kostuums van de mensen die in de kermisstoet meeliepen”, weet Patricia. “Zij deed in verhuur van carnavalkostuums en stond in voor de kledij van de bloemenmeisjes. Christine De Jonghe, schoondochter van Mietje Van de Sompel, kwam dan meehelpen om de kinderen mee aan te kleden en te schminken.” 

Charel Verhelst – blinde Charel – was de oprichter van het trommel- en majorettekorps van Sint-Bernadette. De hoofdmajorette was Martine Coysman, een van de dochters van de familie Pycke. Patricia: “Zelf heb ik nog meegelopen als bloemenmeisje, maar nooit als majorette. Niet deelnemen was toen echt geen optie. Iedere rechtgeaarde Bernadette stapte mee in de stoet.”

De jaarlijkse kermis van de dekenij was volgens Patricia ronduit fantastisch. “Iedereen kwam er voor naar buiten en er was altijd veel ambiance. De liedjes die je aanvroeg in de Nova werden met bijhorende boodschap afgespeeld en weerklonken met behulp van luidsprekers in alle straten. Om de zoveel huizen hing er een haut-parleur op.” 

Vroeger waren er heel veel handelszaken gevestigd in de wijk. Zo herinnert Patricia zich schuin tegenover café Bierfonteintje twee slagers, maar ook dameskapsalon Nadia en de dagbladhandel bestaan hier al lang. Patricia: “Met Nadia zat ik samen in de Gentse accordeonclub. Zij en mijn zus Anouchka, waren heel bedreven in het accordeon spelen.” Lesgever was Bert Lenny (Bert Lenssens). De lessen werden individueel thuis gegeven en tweemaal per maand was er repetitie in de kring. “Onze groep telde zo’n 20 leden, de dirigent en drummer inbegrepen”, weet Patricia. “De meesten kwamen uit de buurt, maar later ook van verder, onder meer uit Lovendegem. Dat kwam door deel te nemen aan wedstrijden. Ons repertoire was erg breed, met vooral ook veel meezingers. In tegenstelling tot mezelf, heeft mijn zus Martine haar instrument nog altijd en speelt ze vandaag soms nog als vrijwilligster in rusthuizen. Omdat mijn vader mooi kon zingen, trok hij vaak, na het sluitingsuur van de winkel, mee met onze optredens. Samen hebben we heel vaak een podium gedeeld, onder meer in de Nova. De zaal zat constant vol. We speelden in buurthuizen, ontmoetingscentra, ziekenhuizen, rusthuizen,…, zowat in heel Gent. Zelf met Walter De Buck aan Sint-Jakobs hebben we het podium gedeeld. Met de club besloten we op een dag om deel te nemen aan de kermisstoet hier in de Bernadettewijk. Dat leefde evenzeer als de Oogststoet in Oostakker. En de kaarskesstoet trok veel volk, zeker ook de kinderen die dan in pyjama mee stapten.”  

Op zaterdag was er Franse les in de stadsschool, gegeven door mevrouw Bauwens uit de Scheepslossersstraat. Omdat een groot deel van Patricia’s familie uit Frankrijk afkomstig was, volgde zij die lessen ook.

Het contact tussen de handelaars in de wijk bleek goed. Patricia: “Er werd vooral op toegezien dat de sluitingsdagen elkaar niet overlapten, zodat de bewoners niet zonder eten kwamen te zitten.” Patricia’s vader was actief lid van de dekenij en zelf is ook zij altijd lid gebleven. Het was een sociale dekenij. Een Bernadette die 80 jaar werd, mocht zich tijdens de kermis verwachten aan een bezoekje met de fanfare, die dan een kleine serenade bracht en met een voedselpakket, aangeboden door de dekenij.

Nadien is de bewonersgroep De Smileys opgericht, die zich ook actief hebben ingezet voor de buurt.

Bernadette, een hechte familie

De Bernadettewijk roept bij Patricia vooral warme vriendschapsgevoelens op. “De Bernadette was één hechte familie”, getuigt ze. “Er waren in die tijd veel minder auto’s dan vandaag. Bij mooi weer nam ik een zak snoep of een tak druiven uit de winkel mee en trok ik naar onze vrienden op het pleintje.” Tot vandaag kent Patricia nog altijd heel wat Bernadettes, waar ze nog geregeld contact mee heeft. Patricia: “Ik kan me moeilijk voorstellen dat er nog zulke warme, sociaal voelende wijken zijn zoals de Bernadettewijk. Die samenhorigheid was toch vrij uniek, vind ik. Mensen zetten zich toen serieus in voor de gemeenschap. Het engagement was sterker. Vandaag hebben de mensen het veel te druk: een hectische job, te veel hobby’s,… en bijna allemaal tweeverdieners.”

Patricia wilde de Bernadettewijk niet helemaal verlaten en verhuisde in 1991 uiteindelijk naar de Hogeweg, iets verderop. Net als haar moeder stapte ook zij op haar 19de in het huwelijksbootje. De trouwbrief werd uitgehangen in de winkel. Alle klanten waren welkom op de receptie. Uiteindelijk kwamen ruim 400 mensen langs. Daarna was er in de namiddag een dienst in de kerk en een maaltijd in de Nova.

In 1996 werd er definitief afscheid genomen van de winkel. Patricia wordt er nog altijd stil van. “Een emotioneel moeilijk moment voor mijn ouders. De wijkbewoners leefden erg mee, wat de Bernadettewijk wel typeert. Bij een huwelijk bijvoorbeeld, gingen mensen op straat gaan staan kijken tot wanneer het paar voorbij reed. Iedereen kende iedereen bij naam. Dat was zo, bij ons in de Bernadette.” 

Foto: Karen Simal