De zomer van de Neptune - Fernand Verhulst (°1956)

“In 1985 organiseerde onze ijsberenclub RACSO een wedstrijd voor ijsberen in de Neptune, waar wel 12 clubs aan deelnamen. Er was zelfs een aparte categorie voor kinderen tussen 12 en 16 jaar. Als hun lippen blauw kleurden, haalden wij hen uit het water.”

Het waren enkele hardnekkige rugklachten die Fernand Verhelst eind jaren 70 aan het zwemmen zetten. Wat ooit als iets vrij onschuldigs begon, met recreatief zwemmen in de Rozenbroeken bij zwemvereniging RACSO (anagram van OSCAR, de stichter), groeide baantje na baantje uit tot meer. Het was vooral trainer Etienne Pervost die Fernand de liefde voor het zwemmen bijbracht. “Ik heb hem altijd wat gezien als mijn mentor”, geeft Fernand toe. “Hij zette mij aan tot afstandszwemmen. Dat trekken van kilometers in weer en wind beviel me wel.”

De Maas in springen en laten afdrijven

Vanaf 1981-’82 kreeg het afstandszwemmen bij Fernand ook een competitief kantje. “Ik begon deel te nemen aan de doortochten in allerlei kanalen en open waters, overal verspreid in België, waaronder Blankenberge, Dendermonde en Hoei, waar we de Maas in sprongen en ons lieten afdrijven. Geloof me, niet gemakkelijk, want vaak moesten we ook tegen de stroom in zwemmen. Onze groep telde maar zo’n 10 à 12 leden, wat zorgde voor een familiale sfeer. Er werden tijdens de wedstrijden tafels en stoelen bijgezet en natuurlijk ook de nodige maaltijden en drank.” In de winter bleef het zwemmen beperkt tot eerder korte afstanden, maar van juni tot september trainden we ieder weekend met de Gentse Zwemvereniging (GZV) aan de Watersportbaan.

Eerste Gentse ijsberenclub

Onder de vleugels van zwemclub RACSO werd in 1984 de allereerste Gentse ijsberenclub boven de doopvont gehouden. Etienne Provost was de mentor en gewezen schepen van Sport Noël Boucquet nam het peterschap waar. De groep telde een 17-tal leden en had een gemengde samenstelling van heren, dames en kinderen vanaf 12 jaar. Niet dat de club lang heeft bestaan. Fernand: “In Gent hebben we destijds 2 wedstrijden georganiseerd. De editie van 1984 in de Blaarmeersen zal ik niet licht vergeten. Ik had speciaal voor die dag een ponton gebouwd in het water, en dat bij vriestemperaturen. En dan de wedstrijd zelf. Je moet je dat voorstellen: terwijl de mensen op de Watersportbaan aan het schaatsen waren, gingen wij even verderop het water in, met enkel onze zwemkledij aan.”

Ijsberen gespot in de Neptune

Het jaar erop, in 1985, organiseerden Fernand en zijn kompanen een 2de editie van de bibberduik. Deze keer weken ze uit naar de Neptune. De wedstrijd kon rekenen op ruime belangstelling van pers en publiek. Ook ministers Willy Declercq en Wilfried Martens waren van de partij. 

In het stadhuis kende iedereen Fernand, als verantwoordelijke stoker van het gebouw ... En dat voor een ijsbeer! Die job maakte wel dat hij een nauwe band had met de leden van het stadsbestuur. “De burgemeester en schepenen waren in die tijd erg aanspreekbaar”, herinnert Fernand zich. “Zo kon ik ons evenement en onze club wat promoten en slaagde ik erin om prijzen en trofeeën in de wacht te slepen.”

Aan de wedstrijd in de Neptune namen een 12-tal Belgische clubs deel. Er was zelfs een categorie voor kinderen van 12 tot 16 jaar. “Zij mochten maar een paar minuten in het koude water”, verzekert Fernand ons. “Zodra hun lippen blauw kleurden, plukten we hen op het droge.” Sowieso was er voor het zwemmen een grondige opwarming, door te lopen. En ook tussen twee bibberduiken in, liepen we onze lijven weer warm.”

De deelnemers konden kiezen tussen 3 afstanden: 25 meter, 50 meter en 100 meter. “Die laatste categorie was voor de diehards”, verzekert Fernand. Er werd gezwommen op snelheid en de uitslagen verschenen op een scorebord. De zwembond speelde zelfs clubs tegen elkaar uit, waardoor er ook wedstrijdjes ontstonden, zoals om het langst in het koude water blijven. Als je weet dat de watertemperatuur toen tussen 0 en 5 graden lag en sommigen er een volle 5 minuten in bleven … De wedstrijd duurde tot 13 uur en erna volgde een uitgebreide maaltijd”, lacht Fernand. “Ik weet het nog goed: eerst tomatensoep met balletjes, gevolgd door tong in maderasaus, een ijsje en enige ‘geneugten’… Dat was wel nodig na zulke inspanningen.”

Kanaalzwemmen met lamsvet en parafine

Na een paar jaar zocht en vond Fernand nieuwe uitdagingen in het water. “Ik ben uiteindelijk trainer geworden van RACSO en later van de Royal Swimming Club en dat tot mijn 35ste. Daarnaast lonkte ook het grote afstandszwemmen in open water. Zo heb ik nog de Oosterschelde overgezwommen, van Wemeldinge tot in Zierikzee. Daar moest je ook rekening houden met de getijdenwerking. Om ons te beschermen tegen de koude, smeerden we ons in met lamsvet en parafine. Zulke afstanden zwemmen (soms tot 16 km) vraagt ook heel wat voorbereiding in koud water. Die vonden we in de Neptune, waar we alle dagen ’s ochtends vanaf 9 uur kwamen trainen. Ja, aan dat zwembad bewaar ik toch veel mooie herinneringen. 

Foto: Patrick Henry