Gustaaf en Philippe: de officieuze ereburgemeester en de herinneraar

Het Rabot: een wijk die niet evolueert, gaat dood

Geslotenheid versus verbondenheid

In zijn living in de Victor Frisstraat, ontvangt de officieuze ‘ereburgemeester’ van de wijk, Gustaaf Moentjens, herinneraar Philippe Demeyer voor een gesprek over vroeger. Beiden zijn in het Rabot opgegroeid (Gustaaf in de jaren 1940, Philippe in de jaren 1960), weg gegaan en nadien teruggekeerd. Terug thuis komen op de plek waar je je kindertijd hebt beleefd, dat doet iets met je. Dat eiland, die veilige cocon waar ze opgroeiden, zag er plots anders uit door volwassen ogen. Niet beter, niet slechter, maar anders.

Philippe:

Wat belangrijk was voor het Rabot, is dat wij bijna letterlijk een eiland waren. In de periode van Gustaaf zeker, maar toen ik hier woonde in mijn jeugd in de jaren 1960 was dat fysiek ook nog zo. Want we hadden de Brugse Vaart, de Nieuwe Vaart en de Blaisantvest. Maar er heeft ook altijd een muur gestaan, want er was een station, het Rabotstation. Dus als je naar het centrum wilde van het Rabot dan moest je langs het Griendeplein. Dat plein is in feite de poort van het Rabot. Veel meer dan de Rabottorentjes, want die zagen we niet. Er was bijna niemand die op het Rabot woonde die het Rabot zag. Dat was buiten de wijk, het centrum was het Griendeplein. De trams van de stad Gent maar ook de bussen die naar Evergem gingen, hadden hun standplaats daar. Die geïsoleerdheid zorgde ervoor dat het een aparte wijk was, die uiteraard veranderd is vanaf het midden van de jaren 1960.

Gustaaf zette zich na zijn terugkeer naar de wijk decennialang actief in voor de buurt. Ondertussen ervaarde hij bewust hoe zijn eigen ‘Rabotgevoel’ begon te veranderen. Tijdens zijn jeugd was het Rabot nog een gesloten gemeenschap geweest, amper verbonden met de rest van de stad.

 Gustaaf:

Het Rabot was de Brugsevaart, de Elyzeese velden, de Nieuwe Vaart, dat was de kern van het Rabot. En als er iemand van de Brugse Poort kwam: “Joengne, manneke, wa komde gij ier doen? Oe veel tijd edde vandoen gehad voor hier te komen en hoeveel tijd peisde vandoen t’ebben veur wier weg te geroake?” Het Rabot: dat was van ons! Onze straat, onze wijk, we waren niet kwaadaardig, maar zo’n dingen werden wel gezegd.

We wisten ook van niet beter en we gingen zelf ook niet ver van onze deur. We waren op de Muide niet welkom en we waren op de Brugse Poort niet welkom, we speelden op het Rabot.

In de jaren 1930 en 1940 woonden in het Rabot nog (bijna) uitsluitend arbeiders. Wie geen arbeider was, kwam hier niet wonen of verhuisde snel. Vandaag is dat anders: het Rabot is een wijk met een enorme diversiteit aan beroepen, opleidingen en inkomensklassen.

Gustaaf:

Er was (in mijn jeugd, nvdr) een man die in de fabriek werkte, en zijn vrouw en kinderen ook. Maar in het leger is hij kapitein geworden en dat was de hoogste rang die je hier kon vinden. Daardoor was hij geen Rabotien meer want een kapitein van het leger dat hoorde niet thuis in de straat. Die is dan meteen verhuisd, dat werd niet aanvaard. Je moest op het fabriek werken, in dat milieu zitten of “ge woart nen blageur”.

De geslotenheid en afzondering van de wijk bestond niet alleen in de hoofden, ze waren ook tastbaar aanwezig. Het Rabot was, door alle fabrieken rondom, een wijk vol muren. Dit onderscheidt het Rabot van de rest van de 19de eeuwse gordel, waar de wijkengrenzen doorgaans heel fluïde zijn.

Philippe: 

Al die fabrieken hadden de onwaarschijnlijk rare gewoonte om hun fabriek te ommuren met hoge muren. Hier wat verder in de Kerkstraat, herinner ik mij dat iemand altijd in het donker woonde, want voor zijn huis stond een hoge muur. Heel de Opgeëistenlaan was ook één lange muur, want dat station moest beschermd worden. Maar dat gaf overal van die enorme muren. En we hebben dan ook nog eens het water. Nu is dat hier al meer open, maar die geslotenheid was bij die andere wijken al veel minder het geval. Je wist perfect wanneer je binnen of buiten het Rabot ging vroeger. Als je een van die twee bruggen over de vaart, het Griendepleintje of de Wondelgembrug over ging, dan wist je: ik ga naar de andere kant. 

In 2005 werd in het Rabot een grootscheeps stadsvernieuwingsproject opgestart dat tot vandaag loopt. De naam die hiervoor gekozen werd ‘Bruggen naar ‘t Rabot’ is bijzonder toepasselijk. Meer openheid, meer verbondenheid en meer erkenning voor het Rabot als volwaardig stadsdeel: wie kan daar nu tegen zijn? Die hechte geslotenheid van vroeger hoeft niet terug te komen, daar zijn Philippe en Gustaaf het over eens, maar misschien mag de pendel toch een stukje terugkeren.

Het Rabot is in volle ontwikkeling. Niet alleen nu, maar de afgelopen 200 jaar. De wijk ondergaat die verandering niet, ze wordt elke dag veranderd door haar bewoners: de Rabotiens.

Na het historisch project De Vierkante Kilometer (STAM-Tina De Gendt) zochten de deelnemende ‘herinneraars’ mensen op die op de eerste rij zaten toen de veranderingen gebeurden: op vlak van identiteit en buurtgevoel, solidariteit en protest. 

Vier inspirerende gesprekken, opgetekend door Jordi Paridaens en in beeld gebracht door Leslie Saurus met: 

Philippe en Gustaaf: de herinneraar en de "ereburgemeester" in gesprek

Fars, Alain en Ismaïl: voet aan de bal, blik op de toekomst

Fatih en Mikail: geboren en getogen, maar in andere tijden

Fatma, Sofie en Erik: hart voor de wijk, met de wijk

 Een open uitnodiging om te blijven spreken over het verleden van de wijk: om niet te vergeten wat gebeurd is en te blijven bouwen aan het Rabot van morgen.

Inspiratie uit het verleden, voor de toekomst

Ben je zelf actief in de wijk? Bouw je aan de toekomst of probeer je dingen te veranderen? Neem dan zeker een kijkje in het verleden! Misschien vind je daar wel de inspiratie, tips en ideeën die je zoekt! Neem contact op met buurtwerker Thierry Robesyn om je te koppelen aan iemand die vroeger al rond jouw thema actief was. Leslie Saurus vereeuwigt jullie gesprek!

Mail naar: Thierry.Robesyn@stad.gent