Het Groen Spoor
Van "Sint-Amandsberg"
Ga naar het project
Budget
Beschrijving
Ontstaansgeschiedenis , visie en missie van “Het Groen Spoor”
Wandelwoede, een korte ontstaansgeschiedenis van het Groen spoor
De Coronaperiode heeft iets veranderd in onze kijk op wandelen. Publicaties als “De Grote Vertraging”, “Wanderlust” en “De Ziel gaat te voet” brengen het ode aan het wandelen. Een concept als “een bosbad nemen” toont hoe fysiek en mentaal weldadig het is om rust te vinden in natuurlijke omgevingen. Wandelen is niet langer het kleine zusje van fietsen, maar wordt als een volwaardige en gezonde bezigheid erkend die zowel heel sociaal als heel Zen kan zijn. Onze “wandelwoede” vraagt om ruimte.
Dat is niet anders in Sint-Amandsberg. Het voorbije jaar werd echter pijnlijk duidelijk dat wij altijd “ergens naartoe” moeten wandelen. Tegelijk zaten ook de kinderen in hun kot. Zij maakten ons duidelijk dat we een “kindlint” missen in de wijk, een trage verbinding die verschillende speelplekken op veilige manier verbindt en spannend en wild natuurlijk aanvoelt, wat hen uitdaagt om vanachter de computer te komen en met vriendjes op ontdekkingstocht te gaan in de wijk.
Kortom: er bleek nood aan een trage verbinding in de wijk, die barst van natuur. Maar liefst 3 projecten met dit doel werden gelanceerd op het ideeënplatform.
Drie ideeën (Groene wandelcorridors, Groen Spoor, Groene Banaan 2.0) vormden de top 3 ideeën met het meeste “likes” op het platform, samen maar liefst 356 stemmen (op 1 mei 2021). Het klikte goed tussen de trekkers en we deelden dezelfde droom, dus legden we onze plannen samen en dienen we bij deze één gezamenlijk voorstel in.
Onze missie is om een wandelpad langs het spoor te realiseren als groenblauwe ader door de wijk Sint-Amandsberg, van Dampoort naar Oostakker en Destelbergen. Het Groen Spoor biedt ruimte om te wandelen, te ontdekken en te spelen in een ‘wilde’, natuurlijke omgeving zonder verkeer. Het biedt rust- en ontmoetingsplaatsen en is een haven voor dieren die vanuit het buitengebied tot diep in de stad binnendringen.
Visie: hoe komt het dat dit idee zoveel enthousiasme wekt?
We zien een aantal wijkkenmerken die ertoe leiden dat dit idee van Het Groen Spoor veel respons krijgt.
Sint-Amandsberg is divers. Het is een geschakeerde wijk: de binnenste 19de eeuwse gordel is heel dens gebouwd met kleine huisjes die vaak geen tuin hebben. Mini parkjes in de Dampoortwijk en Sapinière en Sleutelbloempark verderop vormen er levendige publieke ruimte. Hoe verder je in de buitenste 20ste eeuwse gordel komt, hoe groter de percelen zijn en hoe meer privaat groen er is. Publieke ruimte wordt herleid tot doorgangsruimte, die op dit moment sterk auto-gedomineerd wordt. Over de overgang tussen stedelijk gebied, randstedelijk gebied en buitengebied is in het verleden niet echt nagedacht. Toch is de wisselwerking tussen de gebieden nodig om van alle buurten kwalitatieve leefomgevingen te maken. Aangename en veilige verbindingen vergroten de perimeter van bewoners waardoor ze op wandelafstand toegang krijgen tot groen, publieke ruimte en voorzieningen. Het gaat ook de segregatie van sociale en cultureel onderscheiden groepen een stuk tegen.
Sint-Amandsberg groeit. Samen met Oostakker en de kanaaldorpen is het de ex-deelgemeente die de grootste instroom kent van mensen die uit 9000 vertrekken. De wijk fungeert dus als een buffer tegen de stadsvlucht en telt veel gezinnen met kinderen. Die groei vertaalt zich in een sterke ontwikkelingsdruk: nieuwe appartementsgebouwen schieten als paddestoelen uit de grond, zowel in de Dampoortwijk als verderop in de 20ste eeuwse rand, en zowel langs de gewestwegen (bvb Potuit) als in het wijkweefsel (bv Ter Biest, Lijnmolenstraat, Vogelzang,...) . Ondanks de meerwaarde die ontwikkelaars hier realiseren, is de meerwaarde voor de omgeving (zoals bvb. bijkomende publieke ruimte, zachte doorsteken,...) vaak onbestaande. Bij nieuwe ontwikkelingen waar Sogent bij betrokken is (zoals bvb de Zeemanstuin) werd wel groene publieke ruimte gerealiseerd die volop gebruikt wordt: La Sapinière en het Sleutelbloempark hebben een grote aantrekkingskracht op kinderen van overal uit de wijk, die er komen met en zonder hun ouders.
Sint-Amandsberg is versnipperd door harde (steen)wegen. We missen in onze wijk een aaneengesloten groene lijnstructuur die uitnodigt om wat “steviger” te wandelen of te joggen. Ook voor kinderen is zo’n veilige verbinding tussen verschillende speelplekken belangrijk: het maakt dat ouders hen alleen durven laten vriendjes opzoeken en de wijk verkennen. Tenslotte is zo’n groene lijnstructuur ook essentieel voor (ongevleugelde) dieren: egels, konijntjes, eekhoorns, reptielen en amfibieën… komen te vaak onder de wielen van auto’s terecht. Hun habitats zijn te sterk versnipperd door harde afsluitingen en weginfrastructuur.
Sint-Amandsberg mist een waterloop. In andere Gentse wijken zien we dat waterlopen als groenblauwe assen de drager zijn van een kwalitatieve publieke ruimte: de binnenwateren, de Coupure, de Leie, de Schelde en recent de oude havendokken werden aantrekkelijke plaatsen om te sporten, te flaneren, te spelen. In Sint-Amandsberg missen we een dergelijke zachte groenblauwe as, we moeten ons eerst langs drukke verkeersassen verplaatsen voor we bij onze groene bestemming zijn. Het water dat in de wijk aanwezig is, wordt vaak onvoldoende geaccentueerd, waardoor bewoners er zich nauwelijks bewust van zijn.
Sint-Amandsberg heeft een groen spoor. De meest opvallende aaneengesloten structuur is niet een waterloop, maar is het spoor. De groene spoorwegberm vormt een veilige route voor dieren om vanuit het buitengebied tot diep in het stedelijk weefsel binnen te dringen (bv voor de muurhagedis vormen de warme stenen een ware hagedis-snelweg). Ook omwonenden op zoek naar koelte, rust of natuurervaring in de buurt vinden het spoorwegtalud als een stukje ongerept natuur in de stad.
Sint-Amandsberg heeft actieve bewoners. We gaan Het Groen Spoor niet op ons eentje realiseren.
We werken samen met Waterland vzw omwille van hun expertise mbt water, ontwerp en uitvoering van ingrepen in de publieke ruimte en participatieprocessen.
We stellen lokale vrijwilligerskernen samen van bewoners die hier mee hun schouders onder zetten. Heel wat bewoners van de wijk nemen engagementen om van Sint-Amandsberg een mooiere plaats te maken. Vaak zijn dat echte “doeners”, mensen die hun handen uit de mouwen willen steken, samen met hun buren, met een leuke omkadering. Via bestaande buurtgroepen en ouderverenigingen langs het traject bouwen we nieuwe groepjes op: samen met buren een beetje betere wereld realiseren, als dat geen feestje is.
Wat gaan we doen?
- Het traject
We gaan het gesprek aan met Infrabel om hen te overtuigen dat het toegankelijk maken van dit gedeelte op een veilige manier kan én een meerwaarde betekent voor de buurt. We gaan ook het gesprek aan met een eigenaar die een mooie verbinding kan realiseren over zijn weide. De stad kan ons hierin bijstaan om gesprekken te faciliteren.
Enerzijds willen we de betrokkenheid op het spoor zelf verhogen, anderzijds willen we mensen aanmoedigen ook via hun private tuinen zoveel mogelijk in te zetten op ecoverbindingen. Ook particulieren hebben immers een belangrijke bijdrage te leveren om het verlies van habitats tegen te gaan. De geslaagde actie van Knack “Maai mei niet” toont aan hoe snel het bewustzijn over de impact van particuliere tuinen groeit. We willen hieraan mee bijdragen.
- De ontmoetingsplaatsen
Om het traject met functies op te laden selecteren we 3 locaties langs het spoor die we inrichten als ecologische haven en ontmoetingsplek. Het zijn op dit moment “restruimtes” met “onzichtbaar water”. Door met en vanuit het water te ontwerpen geven we betekenis aan de plek in de dagelijkse leefomgeving van bewoners. Daarnaast zijn ze ook schakels in het traject voor wandelaars, joggers en kinderen die de wijk verkennen: ze vormen herkenningspunten op het traject.
We selecteerden een kwelgebied, een gracht en een “water”straat, het zijn 3 plaatsen waar water al een betekenis heeft die versterkt kan worden. De plekken moeten als “sponzen” werken, die water opvangen en vasthouden in regenperiodes waardoor ze robuuster zijn bij droogte. Ze moeten verkoeling bieden, mooi en prikkelend zijn. Ze moeten bijdragen tot stadsnatuur: voor dieren drinken, eten en een schuilplaats bieden.
De 3 locaties worden ontworpen samen met de buurt en vanuit de noden van de buurt, vanuit volgende principes:
1) de functie van water voor de mens: beleving, ontmoeting, spelen, verkoeling, sponswerking
2) de functie van water voor dieren: schuilplaats, eten en drinken, voortplanten
3) de connectie met het traject: herkenbare eenvormige stijl, logo
Legende kaart:
rode stippellijn: Groene Banaan, pad voor mensen, trekker is de Stad
rode lijn: Groen Spoor: pad voor mensen, wijkbudget
Groene stippellijn: pad voor dieren
Rode bollen: ontmoetingsplaatsen, wijkbudget
Blauw: water
En (hoe) loopt het Groen Spoor verder?
In de toekomst kan Het Groen Spoor nog verder door getrokken worden.
Na de Waterstraat ligt de spoorweg vrij dicht tegen de huizen aan, mogelijks moet het wandeltraject daar even wijkinwaarts gaan. Eens de Antwerpsesteenweg voorbij wordt de strook weer breder.
Tussen Westveld en Oude Bareel is het vervolg van het Groen Spoor opnieuw duidelijk zichtbaar. Tussen de Schuurstraat en Ketshage vinden we een aantrekkelijk groen wandelpad aan beide zijden van het spoor.
Via Ketshage duik je dan de groene domeinen van Destelbergen in. Getrainde stappers kunnen via Damvallei en de Schelde terug naar Dampoort :).
De tweede route trekt naar het Wonderwoud, de toekomstige Groenpool in Oostakker. Er liggen kansen om een verbinding te maken onder het spoor met villa/ woonzorgcentrum Militza, Slotendries, de site Lourdes (die nog sterk opgewaardeerd kan worden) en tenslotte het Wonderwoud.
De ontmoetingsplekken: oases voor mens en dier
We selecteerden drie plekken op het Groen Spoor die het traject een zekere identiteit geven en de functies van water in een stedelijke omgeving zichtbaar maken. We werken vanuit vier principes:
- Iedere ontmoetingsplek wordt ontworpen vanuit een dialoog met plaatselijke bewoners. Die gedragenheid is belangrijk om de plek levendig te maken en de betrokkenheid te verhogen. Zo waken we er ook over dat de plek tegemoet komt aan hun noden en geen overlast bezorgt.
- De plekken zijn zowel ontmoetingsplekken voor bewoners als rustplekken voor wandelaars. De plaatsen zijn ook herkenningspunten op het traject, bijvoorbeeld voor kinderen op ontdekking in de wijk.
- We wensen op elke plek het water een centrale rol te geven. Dit kan door het kwelwater ruimte geven, het water in de gracht zichtbaarder maken of de grondwaterstand in de Waterstraat te verbeelden.
- Gekoppeld aan dit water doen we inspanningen om de biodiversiteit van de plek ook te verbeteren. We stemmen hierover af met de groendienst.
Hieronder staan enkele voorbeelden van elementen die kunnen geïntegreerd worden, het definitieve ontwerp komt in verschillende fasen tot stand na de participatiemomenten met buurtbewoners.
een blotevoetenpad of ontdekkingsvlonder.
insektenhotel
stammetjes in het Vikingbos (Muide)
Boomstammen als spelprikkel Santospad, Muide, Gent
De houtsmid.be
